وجود مطلق عارض ، خود معروض تشكيك است ، و حصص وجوديه يعنى وجودات خاصه امكانيه و نيز وجود واجب تعالى ، معروض معروض و به عبارت ديگر تشكيك عارض وجود مطلق عام است ، و وجود مطلق عام عارض وجودات متباينه خارجيه فذلكه اين تقرير مذهب متاخرين مشاء در وجود اين كه : الف وجود اصل در تحقق و ماهيت اعتبارى است ب وجودات حقائق متباينه به تمام ذواتها البسيطه‌اند ج وجود مطلق عام عارض لازم وجودات خارجيه متباينه است ، و محمول است بر آنها اما محمول من صميمها نه محمول ضميمه اى د اطلاق وجود عام بر وجودات خارجيه متباينه على سبيل تشكيك است كه لازم واحد است و ملزومات متعدده و متباينه ه تشكيك عارض بر وجود عام و وجود عام عارض بر ملزومات كه وجودات خارجيه متباينه‌اند ، مى باشد و از اين ملزومات يعنى وجودات خارجيه متباينه يكى از آنها كه واجب تعالى است صرف وجود است به اين معنى كه ماهيت ندارد و جز وى ، كل ممكن زوج تركيبى من وجود و ماهيه اين توحيد كه از متاخرين مشاء نقل كرده ايم ، تنزيهى است در عين تشبيه ، يعنى حق سبحانه را از صفات و احوال موجوداتى تنزيه كرده‌اند ، و به مجردات و مفارقات نوريه تشبيه نموده‌اند هر چند كه فقط در واجب تعالى قائل به تاكد وجودى و انيت محضه‌اند و او را فوق تمام مىدانند نه مطلق مفارقات را ، و از جهاتى عديده اشكالاتى بر آنان روى مىآورد ، از آن جمله در علم بارى تعالى به جزئيات كه علم بدانها را بر سبيل كلى قائل شده‌اند و از آن جمله در فهم پيدايش و ربط كثير به واحد و تماميت برهان بر آن اضطرابى شگفت در كلمات خود نمودار كرده‌اند و و و اعتراض بر قول به طبيعت واجبه بدان نحو كه مشاء پنداشته است اهل تحقيق اعنى كمل اهل توحيد كه از منبع ولايت ارتواء مىنمايند ، و از منطق وحى خبر مىدهند و بدان انتماء مىنمايند ، بر مبانى توحيدى فلسفه رائج مشاء ،